شیوه رفق و مدارا و گذشت، مهمترین روش برخورد امام علی با مخالفان و به ویژه با خوارج بوده
است. او در کلامی حکیمانه، میان کسانی که در پی حقیقت بودهاند اما به خطا افتادهاند، با گروهی
که از اول به دنبال باطل بودهاند، تفکیک قائل میشود. خوارج نمونه دسته اول هستند که آن
حضرت تا زمانی که آنها دست به شمشیر نبردند که به تبع آن، امنیت و مصالح عمومی مردم به
خطر میافتاد، از درگیري با آنها خود داري مینمود. دراین نوشتار، ابتدا مخالفان سیاسی آن
حضرت دستهبندي شده، سپس به بحث درمورد خوارج وعقاید انحرافی آنها پرداخته شده است. و
سعی شده است به این پرسش پاسخ داده شود که از شیوه برخورد امام با مخالفان به عنوان یک
الگوي عملی، چه درسهایی میتوان آموخت، و چگونه و تا چه میزان، در زمانهاي مختلف میتوان
از آن بهره گرفت، و آیا به جز آن حضرت، کسی میتواند آن شیوه را در برخورد با مخالفان در
پیش بگیرد؟